https://telegram.me/empireoflies

۴۰ سال نفت قاجار و پهلوی

به گزارش جنبش مقابله با رسانه‌های بیگانه، امپراتوری دروغ: مطالب زیادی در ارتباط با تاریخچه نفت ایران نوشته شده است؛ از جمله چندین جلد کتاب درباره تاریخچه شرکت نفت انگلیس، توسط خود آن شرکت منتشر شده است.(۱) ولی نقص عمده این کتب تاریخی، فقر داده‌هاست. علاوه بر این، برخی از این مورخان عمدتاً بر اسناد و مدارک منتشره از سوی انگلیس تکیه کرده و بدین ترتیب از اعتبار کار خود کاسته‌اند. با وجود این، گزارش محرمانه «ملی‌ شدن صنعت نفت ایران» که ظاهراً توسط بانک جهانی تهیه شده بود و در آرشیو وزارت خزانه‌داری ایالات متحده پیدا شد، منبعی غنی از داده‌ها را درباره نفت ایران از سال ۱۹۱۱ تا ۱۹۵۱ به دست می‌دهد.(۲) تاریخ این گزارش، یعنی فوریه ۱۹۵۲ نشان می‌دهد سند فوق احتمالاً در طول بحران نفتی سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۳ برای آشنایی با وضعیت نفت ایران مورد استفاده قرار گرفته و جزئیات مندرج در سند حکایت از توجه مفرط دولت آمریکا به نفت ایران دارد. مطالب زیادی نیز درباره به اصطلاح توسعه اقتصادی و مدرنیزه‌کردن ایران توسط «رضاشاه» در بین سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۴۱ نوشته شده است. بانک جهانی در گزارشش به بررسی تأثیر صنعت نفت ایران بر اقتصاد کشور می‌پردازد:

«در طول ۴۰ سال اخیر، جمعیت ۱۳ تا ۱۸ میلیون‌ نفری ایران عمدتاً به کشاورزی و تجارت و تولید منسوجات اشتغال داشته‌اند. به‌رغم وفور مواد خام، نیروی کار و دسترسی به دریا، هیچگونه صنایع سنگین یا کارخانه تولید یا فرآوری مواد خام به‌جز نفت در این کشور وجود ندارد. شاید هیچ کشور دیگری در جهان نباشد که با داشتن منابع قابل مقایسه با ایران از لحاظ توسعه اقتصادی به این اندازه عقب‌‌افتاده باشد. معهذا، این کشور بدون شک دارای بزرگ‌ترین عملیات نفتی منسجم با پایین‌ترین هزینه تولید در جهان است. ولی این صنعت نفت چه سهمی در اقتصاد ایران داشته است؟»

این گزارش فقدان پیشرفت در ایران را با پیشرفت اقتصادی سریع «۳۰ سال اخیر در ترکیه – که به اندازه ایران از موهبت منابع طبیعی برخوردار نیست» مقایسه می‌کند.(۳) متأسفانه، اقتصاد ایران هیچ سودی از نفت نبرده بود. تولید نفت در ایران در سال ۱۹۱۱ شروع شد. از سال ۱۹۱۱ تا ۱۹۲۰ درآمدی بالغ بر ۳۲۵ هزار لیره (معادل ۶/۱ میلیون دلار) از محل دریافت حق‌الامتیاز نفت نصیب ایران شد. از سال ۱۹۲۱ تا ۱۹۳۱ این مبلغ به ۶۰ میلیون دلار رسید؛ از سال ۱۹۳۱ تا ۱۹۴۱ به ۱۲۵ میلیون دلار و از سال ۱۹۴۱ تا ۱۹۵۱ به ۲۵۰ میلیون دلار رسید. در دوره حکومت رضا‌شاه (۱۹۴۱-۱۹۲۱) درآمد ایران از محل دریافت حق‌الامتیاز نفت بالغ بر ۱۸۵ میلیون دلار بود.

درآمد حاصله از محل دریافت حق‌الامتیاز در طول کل دوره ۴۰ ساله (۱۹۱۱ تا ۱۹۵۱) بالغ بر ۱۱۳ میلیون لیره یا ۴۳۵ میلیون دلار می‌شد. کل سود اعلام‌شده شرکت نفت انگلیس و ایران، منهای سود شرکت‌های تابعه، در طول این دوره ۵ میلیارد دلار بوده است. به عبارت دیگر، فقط نزدیک به ۸ درصد از کل سود محاسبه‌شده از سوی شرکت نفت عاید ایران شد. گزارش بانک جهانی آشکار می‌کند که: «براساس این برآوردها، شرکت [نفت انگلیس و ایران] با عدم اجرای درست و توأم با حسن نیت تعهداتش در چارچوب امتیاز دارسی و با مهندسی کردن نحوه تعویض امتیاز دارسی با قرارداد نامطلوب سال ۱۹۳۳، ایران را از درآمدی بالغ بر ۱۲۰۰ میلیون دلار [معادل ۲/۱ میلیارد دلار] محروم کرد».(۴)

با معیارهای سال‌های ۱۹۱۱ تا ۱۹۵۱ و برای کشور فقیری مثل ایران، ۲/۱ میلیارد دلار درآمدی غیرقابل تصور بود. مثلاً در سال ۱۹۲۵ کل مخارج دولت ایران فقط ۲۰ میلیون دلار بوده است. این گزارش می‌افزاید که میزان واقعی چپاول ثروت‌ نفتی ایران به دست انگلیس به مراتب بیشتر از ۲/۱ میلیارد دلاری است که براساس آمار و ارقام منتشره از سوی خود شرکت برآورد شده است. در طول سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۴۱ رضا شاه بخش عمده‌ای از ۱۸۵ میلیون دلاری را که انگلیسی‌ها به ایران پرداخته بودند، سرقت کرد و آنها را به حساب‌های بانکی خود در لندن، سوییس و نیویورک ریخت. تاریخ ۳۰ ساله نفت ایران از سال ۱۹۱۱ تا ۱۹۴۱ را به درستی می‌توان ۳۰ سال غارت و چپاول نامید.
——————————–
پی‌نوشت:
۱- مثلاً نک: نفت، قدرت، و اخلاق؛ فرمانفرماییان و فرمانفرماییان، خون و نفت؛ الول- ساتن، نفت ایران
۲- بانک جهانی، «ملی‌شدن صنعت نفت ایران: چکیده‌ای از ریشه‌ها و مسائل» مورخ ۱۹ فوریه ۱۹۵۲؛ در وزارت خزانه‌داری آمریکا، پرونده شماره ۳۶۲/۷/۳۰۶، سند شماره ۵۴۱
۳- همان، ص ۳
۴- همان، ص ۲۱
منبع: برگرفته از کتاب رضاشاه و بریتانیا، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی

انتهای پیام/وطن امروز

۳۰ ساله نفت ایران از سال ۱۹۱۱ تا ۱۹۴۱ را به درستی می‌توان ۳۰ سال غارت و چپاول نامید.

بررسی کلی

امتیاز کاربر: اولین نفر باشید.
0
https://telegram.me/empireoflies

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

theme