https://telegram.me/empireoflies

دستاوردهای بزرگ یک «همپیمانی»

به گزارش جنبش مقابله با رسانه‌های بیگانه، امپراتوری دروغ: چند و چون پیوند نهضت امام خمینی با جنبش دانشجویی ایران، از سرفصل‌های شاخص مطالعه در تاریخ انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. این همگامی که از آغازین سالیان دهه ۴۰ آغاز شد و تا پیروزی انقلاب تداوم یافت، نقشی مهم در رقم خوردن پیروزی بهمن ماه ۵۷ داشت. درمقال پیش‌روی، ابعادی از این مسئله مورد بررسی قرار گرفته است.

جنبش دانشجویی ایران در دهه‌های ۲۰ و۳۰ و با رویکرد بیشتری به ایدئولوژی، بیشتر متأثر از نمادها و اندیشه‌های کمونیستی یا ملی‌گرا به تلاش سیاسی مبادرت می‌کرد. دراین میان اما، بخش کوچکی از آنان نیز با گرایشات دینی به فعالیت می‌پرداختند. موضوع تلاش‌های این طیف، بیشتر مقولات فرهنگی بودکه مقولاتی از قبیل «‌دفاع علمی از دین اسلام در برابر اندیشه‌های مارکسیستی» و «نقد افکار غربگرایانه‌ای که دخالت دین در سیاست را بر نمی‌تافت»را در بر می‌گرفت. آنان در این مسیر از افکار و ایده‌های چهره‌هایی چون: آیت‌الله طالقانی، آیت‌الله مطهری، علامه طباطبایی، مهدی بازرگان، یدالله سحابی و… بهره می‌گرفتند.
 
 آغاز یک پیوند

در آذرماه سال ۱۳۴۱ که مخالفت‌های امام خمینی و علمای قم و با همگامی پاره‌ای از روشنفکران مذهبی با لایحه انجمن‌های ایالتی ولایتی بالا گرفت، جنبش دانشجویی با یک مجتهد و مرجع تقلید مجاهد آشنا شد. در این مقطع، عده‌ای از دانشجویان مذهبی برای ملاقات با رهبر نهضت اسلامی به قم عزیمت کردند و مورد تفقد ایشان قرار گرفتند. آنان دراین سفر با دیگر مراجع و علما نیز دیدار و با آنان سخن گفتند. (۱) سپس در ادامه، در جریان مخالفت امام خمینی به رفراندوم «انقلاب سفید»، پیوند جنبش دانشجویی با رهبر کبیر انقلاب فزونی گرفت. نویسنده اثر «بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی» به این موضوع اشاره می‌کند: «‌طبقه دانشگاهی و بعضی احزاب و گروه‌های سیاسی با روحانیت هم‌صدا شدند و قانون‌شکنی دولت عَلم را محکوم کردند و دانشجویان دانشگاه تهران با تشکیل میتینگ بزرگی به قم شتافتند و در صحن مطهر مسجد اعظم و منازل علمای قم به تظاهرات پرداختند و پشتیبانی خود را از خواسته‌های علمای اسلامی اعلام کردند.» (۲)
در واقعه خونین ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲، با بازداشت رهبر انقلاب، راهپیمایی‌های اعتراضی مردم بالا گرفت. جنبش دانشجویی نیز همگامی خود را با پیوستن به امواج گسترده اعتراضات مردمی اعلام و فعالانه در راهپیمایی‌ها حضور یافتند.

جنبش دانشجویی درحمایت از نهضت اسلامی با برگزاری تظاهراتی که از مسجد هدایت شروع شده بود با سردادن شعار «خمینی پیروز است» به طرف بازار رفته و بعد از آن به میدان مولوی داخل شدند و به عنوان مقصد بعدی، به سوی میدان موسوم به «شاه» به راه افتادند. درمقصد پایان این راهپیمایی، یکی از دانشجویان در مقوله تداوم اعتراضات و نیز تلاش بیشتر برای نیل به پیروزی سخنانی را ایراد و حمایت جنبش دانشجویی را از مواضع و اعتراضات امام خمینی اعلام نمود. پس از سخنرانی، معترضان دانشجو وارد مدرسه حاج ابوالفتح شدند و در محفل عزاداری‌ای که از سوی علمای تهران تشکیل یافته بود، حضور به هم رساندند. به شهادت اسناد در آن مجلس نیز یکی از دانشجویان درسخنانی، تعرضات رژیم شاه به قانون را محکوم و جنبش روحانیت را ستود و پشتیبانی دانشگاهیان را از امام خمینی و مبارزه ضد استعماری ایشان اعلام کرد. پس از آن تظاهرات باشکوهی به منظور ابراز وحدت و همبستگی بازار و دانشگاه به طرف دانشگاه برگزار شد. (۳)
 
استحکام یک «پیوند» بعد از خرداد۴۲

پس از واقعه خونین ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ و دستگیری رهبر نهضت اسلامی، به‌تدریج بر محبوبیت و مکانت امام خمینی در میان جنبش دانشجویی افزوده شد. درواقع امام راحل در این مقطع در جایگاه مرجعیت دینی، با اعلام سخنان قاطع علیه محمدرضا پهلوی و دولت‌های امریکا و اسرائیل و همچنین مبارزه با اختناق و فزون‌طلبی حاکمیت و اصرار بر رویکرد اسلامی، اجابت‌کننده نسل جوان ِ نوخواه و مذهبی شد و رفته‌رفته نظر دانشجویان را نسبت به روحانیون دگرگون ساخت، چراکه در دهه ۳۰، بخش زیادی از روحانیت ازپرداختن به امور سیاسی دوری می‌کردند و تنها رسالت خویش را ارائه تعلیمات اخلاقی به جامعه و بیان خطابه‌های مذهبی می‌انگاشتند. بخش دیگری از روحانیون که سیاست را وجهه عمل خود قرار داده بودند، اولاً: به لحاظ تعداد، بسیار محدود بودند و ثانیاً: به دلیل اختناق ایجاد شده درآن دوران، عمدتا وظیفه مبارزاتی خویش را در افزایش گرایش دینی جامعه  تبلیغ معنویات محدود کرده بودند. با این تجریه تاریخی و در آغاز دهه ۴۰، یک مرجع بزرگ تقلید با ورود آشکار به عرصه سیاسی، در صف نخست اعتراضات قرار داشت و با اعلام تنگناهای ایرانِ آن روز بدون هیچ پرده‌پوشی، خواستار تغییرات اساسی در رویکردها و رفتارهای شاه شده بود.

پس از رهایی رهبر کبیر انقلاب از حبس و حصر در ۱۸ فروردین سال ۱۳۴۳، ایشان طی بیاناتی در حضورتنی چند از دانشجویان دانشگاه تهران در تاریخ ۲۱/۳/۱۳۴۳، با تحلیل وضعیت اقتصادی کشور و تبیین تبعیضات موجود اقتصادی، اجتماعی، وابستگی به اجانب، عدم استقلال کشور، نبود آزادی‌ها و تصویر بدلی که از اسلام ارائه شده است و با بیان این موضوع که دانشجویان «از زندانی بودن آقای طالقانی و [مهندس مهدی بازرگان] افسرده نباشند»، بلکه وجود این اتفاقات را برای مبارزه ضروری بدانند، از دانشجویان خواست در «دانشگاه، پرچم اسلامی را بالا ببرند»، تبلیغات مذهبی و تظاهر به خواندن نماز و وحدت مذهبی خود را حفظ کنند. وی در این سخنان ضمن اعلام مخالفت با برنامه انقلاب سفید شاه اظهار کرد:‌«خمینی را اگر دار بزنند تفاهم نخواهد کرد.»(۵) در سخنرانی‌های بعدی نیز امام خمینی همچنان به وابستگی رژیم شاه، عدم اجرای قانون اساسی، نبود آزادی‌های سیاسی، نابرابری‌های اجتماعی، اقتصادی و تبلیغات و فشارهای ضد اسلامی و ضد روحانی اشاره کرد.
 
 جنبش دانشجویی و اعتراض امام به «کاپیتولاسیون»

شاید بتوان اعتراض تاریخی و ماندگار رهبر کبیر انقلاب به تصویب کاپیتو‌لاسیون در مجلس وقت را از فراز‌های مهم پیوند میان جنبش دانشجویی و نهضت اسلامی قلمداد کرد. رهبر نهضت در این نطق تاریخی، آشکارا وابستگی شاه به امریکا و نقض استقلال کشور را به باد انتقادات تند گرفت و ملت را به اعتراض نسبت به سیاست‌های رژیم شاه فرا خواند. متعاقب این سخنرانی با صدور اعلامیه‌ای از توطئه رژیم بیش از پیش پرده برداشت. این اعلامیه در سطح وسیعی چاپ و در تمامی شهرستان‌ها توزیع شد. بیش از ۴۰ هزار نسخه از این اعلامیه فقط در تهران توسط ۵۰۰ تن از جوانان بازاری و دانشگاهی پخش شد. شیوه توزیع اعلامیه‌ها به‌گونه‌ای بود که ساواک را به وحشت انداخت، ولی قادر به جلوگیری از آن نشد. در چنین وضعی که نارضایتی مردم اوج می‌گرفت، نیروهای امنیتی شاه، امام خمینی را دستگیر و به ترکیه تبعید کردند.(۵) در پیام مذکور امام خمینی خطاب به دانشجویان اظهار کرد:‌«بر جوانان دانشگاهی است که با حرارت با طرح مفتضح [کاپیتولاسیون] مخالفت کنند. با آرامش و شعارهای حساس مخالفت دانشگاه را به ملت‌های دنیا برسانند. بر دانشجویان ممالک خارجه است که در این امر حیاتی که آبروی مذهب و ملت را به خطر انداخته است ساکت ننشینند.» (۶)
بعد از تبعید امام خمینی رابطه مستقیم طیف مذهبی جنبش دانشجویی با وی قطع شد و ارتباطات از طریق ارسال نامه و پیام‌ها و گاهی به صورت اعزام نمایندگان دانشجویان برقرار می‌شد.
 
 تأثیرات نهضت امام خمینی بر جنبش دانشجویی

در هر حال آغاز نهضت امام خمینی آثار چشمگیری بر جنبش دانشجویی داشت. اولاً: با طرح اندیشه‌های روشن خود، شکاف کاذب بین روحانی و دانشگاهی را کاهش داد و با ارائه دیدگاه‌های اصولی خود برای حفظ استقلال کشور در برابر قدرت‌های خارجی، اعم از شوروی، امریکا و انگلیس و با تأکید بر اجرای قانون اساسی و افشای سیاست‌های استبدادی و خودکامه و ضد اسلامی رژیم شاه و نیز طرح مشکلات اقتصادی و نابرابری‌های اجتماعی و تلاش برای حفظ هویت و فرهنگ اسلامی جامعه ایران زمینه ارتباط مناسب با دانشجویان و عامه مردم را فراهم کرد. ثانیاً: بیان صریح مشکلات مردم و اتخاذ مواضع روشن و مشخص در مقابل رژیم شاه از طرف یک مرجع تقلید باعث شد دامنه جنبش از نخبگان سیاسی و دانشجویان به توده‌های مردم کشانده شود و زمینه بسیج عمومی فراهم‌ آید.

ثالثاً: طرح دیدگاه‌های سیاسی اصولی با مبانی مذهبی از طرف امام خمینی در مقابله با رژیم شاه باعث شد زمینه نهضت اسلامی که قبلاً در دانشگاه‌ها بر محور فعالیت‌های فرهنگی رشد کرده بود، تقویت و خلأ رهبری سیاسی این نهضت در سطح کلان پر شود.
امام خمینی طی دوران قبل از انقلاب اسلامی مجموعاً ۱۲۸ پیام برای دانشجویان داخل و خارج از کشور صادر کرد. بیش از ۸۰ درصد این پیام‌ها در سال ۱۳۵۷ـ ۱۳۵۶ ارسال شده است. (۷) در این پیام‌ها امام خمینی دانشگاه را پایه اصلی تحولات و ترقی کشور و تأثیرگذار در مسائل سیاسی جامعه و روند مبارزه دانسته است. از این‌رو توجه ویژه‌ای به قشر دانشجو کرده است تا از وجود دانشجویان آگاه و فعال برای پیروزی نهضت اسلامی و پیشبرد و ترقی کشور استفاده شود.
تلاش برای افزایش آگاهی دینی و سیاسی دانشجویان، وحدت و همدلی میان آنان و روحانیون مبارز استفاده کامل از توانایی‌های جنبش دانشجویی برای مبارزه با استبداد و استعمار و کمک به ملت‌های مظلوم و تحت ستم نظیر فلسطین، استفاده از ابزارهای ارتباط جمعی توسط دانشجویان خارج از کشور، استفاده از شخصیت‌های بین‌المللی و تریبون سازمان‌های بین‌المللی برای افشای ماهیت رژیم شاه و اعمال فشار بر آن، استفاده از نسل جوان دانشجو برای آگاهی سایر اقشار اجتماعی جامعه و نیز افکار عمومی جهانیان در جهت اعمال فشار به رژیم شاه، دوری از مطالب التقاطی، تلاش در جهت کسب آگاهی دقیق از معرفت دینی، حفظ ایمان و تعهد به همراه آموزش‌های علمی، حفظ وحدت دانشجویان در مبارزه با رژیم شاه، حمایت و تشویق دانشجویان به مبارزه و ارائه رهنمودهای مبارزاتی به آنان از مهم‌ترین محورهای پیام‌های ارسالی و مکاتبات امام خمینی با دانشجویان بود. (۸)
 
 گسترش روابط رهبر انقلاب و جنبش دانشجویی و تأثیر آن در پیروزی انقلاب اسلامی

توجه و عنایتی که امام خمینی به خواسته‌ها و نیازهای جنبش دانشجویی داشت، باعث تشدید پیوند و استحکام رابطه رهبر و جنبش دانشجویی شد. امام خمینی با درایت تمام به خواسته‌های دانشجویان پاسخ مثبت می‌داد و آن را در سخنان خود منعکس و در عین حال در موقعیت مناسب برخی از آنها را جرح و تعدیل می‌کرد.

جنبش دانشجویی که به یک معنا نمایندگی بحران هویت جامعه را به عهده داشت، از یک‌سو از دستاوردهای تمدن غرب بیزار شده بود، چون رژیم شاه را مورد حمایت همه نظام‌های سیاسی غرب می‌دانست و از طرف دیگر دل خوشی از نظام‌های سوسیالیستی و کمونیستی نداشت، بالاخص که مارکسیست‌های ایران سابقه‌ خوبی در کشور نداشتند. به همین دلیل در یک فضای دو قطبی سیاسی ـ ایدئولوژیک گیر کرده بود و به دنبال آلترناتیوی برای آن دو می‌گشت و آن «بازگشت به هویت اسلامی خویش» بود که امام خمینی آن را ملاک عمل مبارزاتی خود قرار داده بود.
عوامل فوق باعث شدند رابطه تنگاتنگی بین امام خمینی و دانشجویان مسلمان که اکنون بخش اعظم دانشجویان دانشگاه‌ها را تشکیل می‌دادند به وجود آید. هر چه این رابطه نزدیک‌تر می‌شد نیاز به پیوند دیگری نیز احساس می‌شد و آن پیوند با مردم بود. پیوند دانشجویان با امام خمینی بدون پیوند دانشجویان با مردم نمی‌توانست ثمربخش باشد. وقتی مبارزه مسلحانه شکل گرفت، دانشجویان بر این اعتقاد بودند که می‌توانند انتقال‌دهنده مشی مبارزه مسلحانه در بین مردم باشند، اما هنگامی که این روش شکست خورد و در جذب توده‌های شهری و روستایی ناکام ماند، به این فکر افتادند که باید انتقال‌دهنده آگاهی به مردم باشند، زیرا بدون آگاهی‌بخشی و تحریک توده‌ها به مبارزات و تظاهرات خیابانی امکان شکل‌گیری انقلاب مشکل است.
از سال‌های اولیه دهه ۱۳۵۰ پیوند بین مردم و دانشجویان به‌تدریج رو به گسترش نهاد و این زمانی بود که با ظهور اندیشه‌های دکتر شریعتی، گرایش به مذهب در دانشگاه‌ها تقویت و امکان برقراری ارتباط بیشتر بین دانشجویان و روحانیون مبارز و افکار امام خمینی فراهم شد. در سال‌های قبل از این دوران توده‌های مردم دیدگاه بدبینانه‌ای به دانشگاه داشتند و عمدتاً دانشجویان را لاقید و دارای انگیزه‌های شهوانی و پست می‌دانستند، اما پس از رشد اندیشه‌های مذهبی در دانشگاه در دهه ۵۰ به‌تدریج ارتباط بین دانشجویان مسلمان و توده‌های مردم برقرار شد، به‌ویژه پس از کودتای درون سازمانی مجاهدین صف نیروهای مسلمان در دانشگاه از نیروهای کمونیست کاملاً جدا شد و صداقت و خلوص دانشجویان مذهبی اعتماد مردم را جلب کرد. با طرح اندیشه‌های مذهبی تبلیغ رهبری امام خمینی بین توده‌های مردم این ارتباط محکم‌تر شد، همچنان‌که پیوند امام خمینی و دانشجویان نیز فزونی یافت، به‌گونه‌ای که تحلیل آماری پیام‌های امام خمینی به دانشجویان این موضوع را تأیید می‌کند، یعنی بیش از ۸۰ درصد پیام‌های امام خمینی به دانشجویان قبل از انقلاب در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ صادر شده است.
 
دستاورد بزرگ یک «پیوند»

افزایش ارتباط بین دانشجویان مسلمان امام خمینی و روحانیون مبارز و اعتماد مردم به دانشجویان مذهبی یا دانشجویان پیرو خط امام باعث شد که این دانشجویان بتوانند به‌راحتی در روند فعالیت‌های سیاسی جامعه مؤثر باشند. حرکت‌های دانشجویان مسلمان در مراسم مذهبی، به‌ویژه در ماه محرم کاملاً در جهت افزایش آگاهی سیاسی مردم و تحرک بخشیدن به آنها برنامه‌ریزی شده بود. همچنین امکان برقراری ارتباط دانشجویان مسلمان با دانش‌آموزان، بازاریان، کارگران و…فراهم آمد و دانشجویان از این ارتباط برای مقاصد سیاسی بهره‌برداری و اهداف انقلابی را تبیین کردند و به شکل مؤثری در تبلیغ رهبری امام خمینی و ترویج اندیشه‌های او قدم بر‌داشتند.

در حقیقت پیوند دانشجویان با مذهب و امام خمینی باعث شد جنبش دانشجویی بتواند در حرکت جامعه به طرف انقلاب مؤثر باشد. در چنین وضعی مرگ مشکوک دکتر علی شریعتی در خرداد سال ۱۳۵۶، پیام تسلیت امام خمینی به دانشجویان و پس از آن شهادت آیت‌الله مصطفی خمینی در آبان سال ۱۳۵۶ امکان پیوند عمیق‌تر دانشجویان با امام خمینی و خروش جنبش دانشجویی برای پیروزی انقلاب اسلامی را به دنبال داشت. افزایش ارتباط جنبش دانشجویی با امام خمینی باعث برقراری ارتباط بیشتر توده مردم با جنبش دانشجویی و نهایتاً افزایش آگاهی سیاسی توده مردم در جهت انقلاب شد.
منبع: روزنامه جوان
انتهای پیام/

چند و چون پیوند نهضت امام خمینی با جنبش دانشجویی ایران، از آغازین سالیان دهه ۴۰ آغاز شد و تا پیروزی انقلاب تداوم یافت، نقشی مهم در رقم خوردن پیروزی بهمن ماه ۵۷ داشت.

بررسی کلی

امتیاز کاربر: اولین نفر باشید.
0
https://telegram.me/empireoflies

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

theme