https://telegram.me/empireoflies

ابعاد پنهان زندگی پدر علم روانکاوی

به گزارش جنبش مقابله با رسانه‌های بیگانه، امپراتوری دروغ: زندگی شخصی

زیگموند شلومو فروید در سال ۱۸۵۶ میلادی در یکی از شهرهای جمهوری چک در خانواده‌­ای از یهودیان حسیدی به دنیا آمد. پدرش تاجر پشم بود و با مادر فروید که زن سوم او محسوب می­شد ۲۰ سال اختلاف سنی داشت. روابط میان اعضای خانواده فروید به سامان نبود. پدر فروید فردی مستبد بود و رابطه خوبی با همسر و فرزندانش نداشت و فروید نیز که تحت تأثیر این فضا قرار داشت به دلیل سوء رفتاری‌های پدرش کشش و دل‌بستگی بیشتری به مادر خود و در مقابل تعارضات زیادی با پدرش داشت.

به گفته فروید، او از همان دوران طفولیت و در سن دو سالگی نسبت به پدرش احساس برتری داشته است. در مقابل او نیز مادر فروید که زیگموند اولین فرزندش بود به او عشق می­‌ورزید و به داشتن او مباهات می­ کرد. به طوری که به اعتقاد فروید مردی که مورد محبت بی­دریغ مادرش قرار گیرد، همواره احساس موفقیت می­‌کند که اغلب این حس به واقعیت منجر می­‌شود.

با نگاهی به زندگینامه او به راحتی می‌توان دریافت که وی در زندگی زناشویی خود نیز با مشکلات جدی مواجه بوده است. فروید از همان نخستین سال‌های تولد، توانایی و هوش بالایی از خود نشان داد و خانواده­اش در پرورش این استعداد حامی او بودند. او به ۷ زبان زنده دنیا مسلط بود و اغلب در مدرسه در زمره شاگردان ممتاز قرار می­‌گرفت. فروید که به‌زعم عده ­ای پدر علم روانکاوی محسوب می­‌شود، تحصیلاتش را در رشته پزشکی آغاز کرد. سپس زمانی که برای تحقیقات عصب ­شناسی به پاریس رفت از طریق ژان مارتین شارکو ( Jean Martin Charcot ) که بزرگ‌ترین روان‌پزشک زمان خود بود با هیپنوتیزم آشنا شد. سپس به درمان بیماران از طریق هیپنوتیزم پرداخت.

در همان سال­ هایی که تخصص خود را در رشته عصب‌شناسی گرفت با مارتا برنایز ( Martha Bernays ) ازدواج کرد که حاصل آن ۶ فرزند بود. ترس از باردار شدن مارتا، فروید را دچار واهمه از رابطه جنسی با او کرده بود؛ زیرا همسرش در دوران بارداری به دلیل شرایط بیماری که بر او عارض می­شد قادر به برقراری رابطه جنسی نبود و این قضیه فروید را دچار روانرنجوری­هایی کرده بود. همچنین فروید در بازه­ ای از زمان نیز با خواهر مارتا رابطه نامشروع داشت. فروید در نهایت در اثر درد شدید ناشی از سرطان دهان از پزشک خود درخواست کرد که او را از این رنج راحت کند و بعد از سه روز اغما حاصل از تزریق مورفین پزشک خود از دنیا رفت.

فروید و کوکایین[۱]

اولین مقاله فروید که در یک مجله علمی چاپ شد درباره کشف جدید او یعنی « کوکایین » بود. به گفته هاوارد مایکل ( Howard Michael ) استاد تاریخ پزشکی، چاپ این مقاله نقطه عطفی در زندگی علمی فروید بود. او بعد از کشف این ماده به مصرف آن روی آورد و استفاده از آن را به همه توصیه می­کرد.[۲]حتی آن را به عنوان هدیه به اطرافیانش می­داد. نکته جالب توجه در این مقاله آن است که فروید تجربیات خود را با کشفیات علمی ترکیب کرده است. در واقع فروید بر اساس تجربیات و درون‌نگری‌های خود و بیمارانش، قوانین و نظریاتی عام ارائه کرده است.

به اعتقاد مایکل تمامی مفاهیم اساسی که شالوده نظریات فروید را تشکیل می­‌دهد، بعد از دوره ۱۲ ساله اعتیاد او به کوکایین، شروع به شکل­‌گیری کرد. به نوعی به نظر می­‌رسد مفاهیمی از قبیل تداعی آزاد، رویا، سرکوبی، انکار، مرگ و… در اثر تجربیات مصرف کوکایین در فروید به وجود آمده است.

فروید و جنسیت

تمامی تحلیل­های فروید از جمله علت رفتارهای روزمره مانند لغزش­های زبانی تا مواردی همچون پیشرفت­های بزرگ اجتماعی و فردی بر مبنای جنسیت و سرکوفتگی جنسی بوده است، به طوری که امروزه مسائل جنسیت با نام این روانشناس یهودی شناخته می‌­شود. با مروری اجمالی بر زندگی شخصی پدر علم روانکاوی و روابط بین فردی او می‌توان به علت تحلیل‌های جنسیت­محور او که در بررسی ابعاد مختلف رفتارهای انسانی به کار بسته است پی برد. به‌زعم فروید همه­‌ی انسان­ها یکسری تمایلاتی دارند که به دلیل موردپسند نبودن از طرف جامعه مجبور به سرکوب کردن آن‌ها و راندنشان به سمت ناخودآگاه (Unconcious) خود دارند؛ اما همان‌طور که انتظار می­‌رود این تمایلات از بین نرفته‌­اند بلکه به طور غیرمستقیم کنترل رفتار فرد را بر عهده دارند و فرد به هر نحوی به دنبال ارضا کردن منویات واپس رانده خود است.

 شرح نظریه

میل جنسی مهم‌ترین و نیرومندترین انگیزه درونی است. نظریه رشد روانی –جنسی ( Psychosexual Development Theory ) که فروید ارائه داد شامل تجزیه‌وتحلیل و شرح رشد جنسی افراد است که ظاهراً به شکل‌گیری نهایی شخصیت زن و مرد منجر می‌شود. فروید در این نظریه بر اساس حرکت لیبیدو ( Libido ) ( انرژی روانی –جنسی ) در بدن و ایجاد لذت در فرد از طریق اعضا و جوارح مختلف آن، مراحل رشد روانی –جنسی فرد را تعیین کرده است.

مرحله اول، مرحله دهانی ( Oral Stage ) است که از بدو تولد تا ۱۸ ماهگی را شامل می‌­شود و منبع لذت نوزاد در این سن دهان اوست که با خوردن و به دهن گرفتن اشیا مختلف ارضاء می­‌شود.

  • مرحله دوم مرحله مقعدی ( Anal Stage ) است که از ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی امتداد می­‌یابد و نوزاد لذت را از طریق مقعد و نگه‌داشتن و دفع مدفوع تجربه می­‌کند.
  • مرحله سوم مرحله آلتی ( Phallic Stage ) است که از ۳ سالگی تا ۵ یا ۶ سالگی تعریف شده است. در این بازه سنی کودک لذت از طریق اندام جنسی خود را درک می­کند. در اینجا است که عقده ادیپ ( Oedipus Complex ) ( گرایش جنسی کودک به والد غیرهمجنس و سرکوبی آن به دلیل ترس از پدر و در نهایت همانندسازی با رفتارها و نقش‌های والد همجنس ) و اضطراب اختگی مطرح می­‌شود. در نهایت کودک به غیر همجنس خود تمایل پیدا می­‌کند.
  • بعد از مرحله سوم یک دوره نهفتگی ( Latency Stage ) وجود دارد که جزو مراحل رشدی محسوب نمی­شود. چون لیبیدو به سمت و سوهای دیگری از قبیل مدرسه و روابط اجتماعی سوق پیدا می­‌کند.
  • مرحله آخر مرحله تناسلی ( Genital Stage ) است که از نوجوانی تا اواخر عمر ادامه پیدا می­‌کند. در این بازه، لیبیدو به سمت جنس مخالف گرایش می­‌یابد.

اگر فرد تعارضاتی که در هرکدام از این مراحل دارد را به درستی پشت سربگذارد وارد مرحله بعدی می­‌شود اما اگر در حل آن‌ها با مشکل مواجه شود دچار تثبیت در آن مرحله می‌شود و امیال آن مرحله به ناخودآگاه واپس رانده شده و در بزرگسالی باعث بروز رفتارهایی از جمله وابستگی­‌های بیش از حد می­‌شود.

فروید و دین

در حوزه روانشناسی فروید اولین نفری بود که رویکرد روانشناسی به دین را گشود و با بررسی­‌های خود جایگاه دین را در حد روان‌شناختی فروکاست داد که این مسئله از زوایای گوناگونی قابل تحلیل است.فروید کاملاً مطمئن بود که ایده­‌های دینی از طرف خدا یا خدایان نیامده، زیرا اساساً خدایان وجود ندارند. درواقع اساس نظریات دینی فروید این است که رفتار دینی همیشه به بیماری روانی شباهت دارد لذا مناسب­‌ترین مفاهیم برای تبیین دین، همان‌هایی هستند که توسط روانکاوان توسعه داده شده‌­اند.

فروید به توتمیسم (Totemism) معتقد بود. به این معنا که در جوامع بدوی برادران به مادر و خواهر خود میل جنسی داشتند اما از پدر خود می­‌ترسیدند لذا برادران به دلیل ارضای نیاز جنسی خود به مادر و خواهر، پدر را کشتند؛ اما بعدها پشیمان شدند و برای جبران پشیمانی خود، توتم ( شی‌ء یا حیوان مقدس ) را برگزیدند و مقاربت با محارم را به عنوان تابو (Taboo) قبول کردند.

در واقع فروید اعتقاد به توتم و اعتقاد به خدا را با توجه به عقده ادیپ تحلیل کرد. به این معنی که در نظر او پرستش توتم که در سیر تطور عقیده انسان به پرستش خدا رسیده نشأت گرفته از ترس کودک از پدر خود به دلیل داشتن احساسات جنسی به محارم است؛ به واقع علت خداپرستی از دیدگاه فروید ترس از خدا است. وی از جمله دانشمندانی بود که به نظریه داروین اعتقاد داشت و علاوه بر داروینیسم زیستی به داروینیسم فکری و اجتماعی اصالت می‌داد. فروید یهودی بر این نظر بود که پس از حیوان توتمی به عنوان نخستین چهره جایگزین پدر، خدا به عنوان صورت تکامل‌یافته‌تر آن که خصوصیات انسانی را مجدداً یافته قرار داد. سرنوشت مذهب به عقیده او در یک تطور عقیده قرار دارد. او این سیر را چنین متصور می­‌شود که در مرحله اول باور به آنیمیسم (Animism) روح پرستى یا اصالت روح است و مقصود از روح، نیروى مرموزى است که در فرد انسانى و انسان‌ها و همچنین در اشیاء وجود دارد)، سپس مذهب و بعد فلسفه و در نهایت علم قرار دارد.

او که میان علم و فلسفه اختلافاتی عمیق قایل است، بر این باور می­باشد که همانطور که زمانی بین مذهب و فلسفه رقابت بود تا فلسفه فایق آمد، در رقابت امروزه بین فلسفه و علم نیز سرانجام علم غالب خواهد شد.به طور کلی فروید از جمله افرادی بود که مبتنی بر قاعده عقده ادیپ و فلسفه داروین و همچنین نظام فکری علم‌زده‌اش خداوند را آشکار نفی می‌کرد. وی بر اساس نگاه داروین، نظام آفرینش را بر اساس تکامل می‌داند و هیچ آفریدگار و خالقی را در پس این جهان متصور نیست. او همانند دیگر پوزیتیویست‌ها و هم قشران خود صرفاً چیزی را می‌پذیرد که بتوان آن را اثباتی حسی کرد.

نقد و بررسی

با توجه به مفاهیمی که ذکر شد انتقادات جدی به نظریات فروید وارد است که در زیر به اختصار به آن‌ها می‌پردازیم.

  • با توجه به مطالبی که گفته شد هر خواننده‌ی زیرک و نکته‌سنجی به آسانی به رابطه‌ی فحوای نظریات فروید و مشکلات خانوادگی او پی خواهد برد. در واقع اساس نظریات او مشکلات و دغدغه‌های شخصی خودش بوده است. مشکلات شخصی که امروزه به عنوان مبنایی برای تحلیل‌های روان‌شناختی قرار می‌­گیرد.

 

  • فروید با نگاه مادی­‌گرایی که به ساحت انسان دارد با دیدی تقلیل­‌گرایانه انسان را توصیف کرده و آن را صرفاً محدود به قوه شهویه و غضبیه کرده است؛ یعنی همه­‌ی رفتارهای انسان منشأ شهوانی یا غضبانی دارد. حال آنکه انسان علاوه بر این قوا دارای قوای دیگری نیز هست که بر اساس آن‌ها نیز رفتار می‌­کند.

 

  • فروید دیدگاه جبرگرایانه­ای به انسان دارد و کل رشد شخصیت فرد را در ۵ سال اول زندگی او خلاصه می­‌کند و به نظر او باقی سال‌های زندگی فرد تحت تأثیر ۵ سال اول عمر اوست. با توجه به این دیدگاه فرد هیچ اراده و اختیاری برای کنترل و تغییر رفتار خود ندارد و همه‌ی رفتارهای او واکنشی به اتفاقات پنج سال نخستین زندگی اوست.

 

  • تمامی تحلیل‌های فروید بر مبنای اصالت دادن به نفسانیات است به طوری که در نگاه او همه‌­ی روان‌رنجوری‌ها و مشکلات اخلاقی و حتی در مواقعی پیشرفت­‌های حاصله به دلیل عدم کسب لذت خاص هر دوره است. به نوعی می‌­توان گفت هدونیسم (Hedonism  مکتبی فلسفی است که لذت را ارزش غایی و مهم‌ترین پیشه‌ی انسانیت می‌داند) حاکم بر جامعه امروزی تا حدود زیادی متأثر از نظریات روانکاوی است.

 

  • نظریات او فاقد جامعه آماری لازم برای اثبات یک نظریه است. در واقع جامعه آماری فروید در ابتدا خودش و ادراکاتش و در وهله بعدی بیمارانش بوده­‌اند. همان‌طور که گفته شد، مغشوش بودن زندگی جنسی فروید، روان‌رنجوری­‌های جدی برایش به بار آورد تا جایی که در ۴۰ سالگی، رابطه جنسی را کنار گذاشت و همین دلیلی برای اهمیت بیش‌ازحد او به مقوله جنسیت بود.
 
  • منابع

[۱] http://www.openculture.com/2014/04/igmund-freud-researched-got-addicted-to-cocaine.html

[۲] http://www.nytimes.com/2011/07/24/books/review/an-anatomy-of-addiction-by-howard-markel-book-review.html?_r=0

۱- Freud, Sigmund (1918). Totem and Taboo. New York: Moffat Yard and Company. p. iii

۲- Hilgard, E.R., Atkinson, R.C. and Atkinson, R.L. (1979). Introduction to psychology (7th ed). New York: Harcourt.

۳- Freud, Sigmund(1939). Moses and Monotheism. knopf.

 انتهای پیام/مشرق

سیر زندگی هر انسان و اتفاقاتی که بر او گذشته است بر جهان‌بینی و انسان‌شناسی او تأثیر بسزایی دارد. با جست‌و‌جو در سرگذشت بسیاری از نظریه‌پردازان می‌توان به این نتیجه رسید که نظریات آن‌ها تا چه میزان متأثر از دغدغه¬های زندگی شخصی‌شان بوده است.

بررسی کلی

امتیاز کاربر: اولین نفر باشید.
0
https://telegram.me/empireoflies

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

theme